WILLEMSTAD – Plastic zakken die gratis worden meegegeven bij de kassa, piepschuim bakjes bij snackbars, plastic bestek bij afhaalrestaurants en bekers op evenementen: het zijn al decennialang vanzelfsprekende onderdelen van het dagelijks leven op Curaçao. Met een nieuw wetsvoorstel wil het eiland daar nu fundamenteel verandering in brengen. De voorgestelde wijziging van de Landsverordening openbare orde moet het gebruik van wegwerpplastic drastisch terugdringen en tegelijk ondernemers, organisatoren en consumenten meer verantwoordelijkheid geven voor afval en vervuiling.
Het MAN-PIN-voorstel komt voort uit een probleem dat op Curaçao overal zichtbaar is. Plastic afval belandt langs wegen, in mondi’s, op stranden en uiteindelijk in zee. Vooral licht materiaal zoals plastic zakken, bekers en piepschuim waait gemakkelijk weg en breekt nauwelijks af. Daardoor ontstaat schade aan natuurgebieden, koraalriffen en zeeleven. Tegelijkertijd groeit de maatschappelijke ergernis over zwerfafval en de voortdurende vervuiling van de openbare ruimte.
De initiatiefnemers van de wet willen daarom een einde maken aan wat zij zien als een cultuur van goedkoop en onbeperkt wegwerpgebruik. Het voorstel richt zich vooral op kunststofproducten voor eenmalig gebruik, ook wel single-use plastics genoemd. Het gaat daarbij om producten die meestal slechts enkele minuten worden gebruikt, maar jarenlang in het milieu aanwezig blijven.
Boodschappentas
Een van de meest zichtbare veranderingen voor consumenten wordt het verdwijnen van gratis plastic boodschappentassen. Winkels mogen die niet langer kosteloos meegeven aan klanten. Grotere supermarkten doen dat al niet meer, maar de kleinere Chinese toko’s, waar het merendeel van Curaçao haar boodschappen koopt, wel.
De gedachte daarachter is dat consumenten bewuster omgaan met plastic wanneer er een prijskaartje aan hangt. Vergelijkbare maatregelen bestaan al langer in Europa en in verschillende Caribische landen. Het voorstel bevat wel uitzonderingen voor luchthavens en belastingvrije aankopen in duty free-zones en vliegtuigen.
Plastic bestek
Daarnaast wil de wet het verstrekken van verschillende soorten wegwerpplastic volledig verbieden. Dat raakt vooral de horeca en detailhandel. Plastic bestek, plastic borden, bekers, rietjes, roerstaafjes en piepschuim voedselverpakkingen zouden onder het verbod kunnen vallen. Vooral snackbars, foodtrucks, minimarkten, afhaalrestaurants en organisatoren van evenementen zullen daardoor hun bedrijfsvoering moeten aanpassen.
De impact daarvan kan groot zijn. Veel kleine ondernemers gebruiken juist piepschuim en goedkoop plastic omdat het goedkoop, licht en eenvoudig verkrijgbaar is. Duurzamere alternatieven zijn vaak duurder en moeten vrijwel altijd worden geïmporteerd. Op een eiland waar de kosten van levensonderhoud al hoog liggen, leeft daarom de vrees dat die extra kosten uiteindelijk bij de consument terechtkomen.
Ondernemers
Maar de wet gaat verder dan alleen een verbod op bepaalde producten. Opvallend is dat ondernemers ook nadrukkelijk verantwoordelijk worden gemaakt voor het afval dat hun activiteiten veroorzaken.
Vergunninghouders, organisatoren van evenementen en verkopers van eten en drinken moeten voldoende afvalbakken plaatsen in de directe omgeving van hun verkooppunten. Die bakken moeten goed bereikbaar zijn, binnen een beperkte afstand staan en regelmatig worden geleegd.
Daarmee verschuift het denken over afvalbeheer. Tot nu toe lag de nadruk vooral op de consument die afval weggooit of de overheid die moet opruimen. De nieuwe wet introduceert het principe dat ook bedrijven verantwoordelijkheid dragen voor de afvalstroom die zij helpen creëren. Dat is een fundamentele verandering in de manier waarop Curaçao milieubeleid probeert vorm te geven.
Strenge handhaving
De wet biedt daarnaast ruimte voor strengere handhaving. Er kunnen importbeperkingen, verkoopverboden en bestuurlijke boetes komen voor producten die onder de regeling vallen. Ook kan de regering later via landsbesluit extra kunststofproducten onder het verbod brengen. Het huidige voorstel wordt daardoor gezien als een eerste stap naar bredere milieuregels.
Volgens voorstanders is die omslag noodzakelijk. Curaçao presenteert zich internationaal steeds nadrukkelijker als toeristische bestemming met nadruk op natuur, zee en duurzaamheid. Tegelijkertijd is de afvalproblematiek op het eiland zichtbaar voor bewoners én toeristen.
Voorstanders zeggen daarom dat de maatschappelijke kosten van plasticvervuiling jarenlang zijn onderschat. Niet de producent of verkoper betaalde voor de vervuiling, maar uiteindelijk de samenleving als geheel via schoonmaakkosten, milieuschade en aantasting van natuurgebieden.
Kritiek op het voorstel
Toch bestaat er ook stevige kritiek op het voorstel. De Sociaal-Economische Raad Curaçao (SER) steunt weliswaar de strijd tegen plasticvervuiling, maar noemt het wetsvoorstel juridisch en praktisch nog onvoldoende uitgewerkt.
Volgens de raad zijn sommige definities te breed of onduidelijk, waardoor ondernemers niet precies weten welke producten straks wel of niet toegestaan zijn. Ook waarschuwt de SER dat handhaving ingewikkeld kan worden en dat kleine ondernemers onevenredig hard geraakt dreigen te worden.
Daarom pleit de SER voor een overgangsperiode van ongeveer een jaar, zodat bedrijven tijd krijgen om alternatieven te zoeken en bestaande voorraden af te bouwen.
Ook vraagt de raad om fiscale stimulansen en ondersteuning voor duurzame alternatieven. Volgens de SER moet de nadruk uiteindelijk niet alleen liggen op vervanging van plastic door ander wegwerpmateriaal, maar vooral op herbruikbare systemen en gedragsverandering.
De discussie rond de plasticwet moet uiteindelijk de vraag beantwoorden over hoe duurzaam het eiland werkelijk wil worden? Hoeveel verantwoordelijkheid mag van ondernemers worden verwacht? En wie betaalt uiteindelijk de prijs van milieubeleid in een kleine economie die vrijwel volledig afhankelijk is van import?
Het wetsvoorstel probeert daarmee niet alleen plasticgebruik te beperken, maar ook een cultuurverandering af te dwingen in de manier waarop Curaçao omgaat met consumptie, afval en economische verantwoordelijkheid.
